Justina Vanagaite, zawodniczka młoda i tryskająca wprost energią, z miejsca okazuje się doskonałym wyborem jeśli chodzi o nasze potrzeby szkoleniowe, bez trudu nawiązując kontakt z podopiecznymi. Sama zresztą jest świetnym przykładem pracowitości i realizowania sportowych marzeń . Od dwóch lat idzie jak burza ze swoim Nababem, bez kompleksów (mimo uroczej skromności) rywalizując z topowymi zawodnikami światowego dresażu. Obecnie jest liderką rankingu olimpijskiego naszej strefy, finalistką z WEG Omaha, zwyciężczynią wielu konkursów GP zapraszaną na pięciogwiazdkowe zawody. A nie stoją za nią wielkie pieniądze, tylko sportowe ambicje własne. Justina jest praktycznie cały czas w trasie, bardzo konsekwentnie wypełniając swój intensywny plan startowy. Do nas do Racotu przyjeżdża prosto z  CDI Samorin, a klinika jest dla jej koni postojem przed CDI w Sopocie (nota bene – obie imprezy wygrane). Dzięki licznym startom zdobywa nie tylko potrzebne punkty, ale przede wszystkim doświadczenie, pełnymi garściami czerpiąc z możliwości obserwowania najlepszych zawodników świata. Jednocześnie zawody są najlepszym treningiem zarówno dla niej, jak i jej koni, ponieważ u siebie nie dysponuje nawet pełnowymiarowym placem, o czym sama mówi ze śmiechem i nie użalając się nad sobą.

Klinika dla Wielkopolskiego Związku Jeździeckiego to oczywiście też nie wypoczynek – każdego dnia szkoli się 11 par na bardzo zróżnicowanym poziomie, od podstawowego na 4-latku do św. Jerzego u naszych najbardziej zaawansowanych zawodniczek z kadry młodzieżowej. Zabiera to czas od rana do wieczora, ale nagrodą jest z pewnością radość i wdzięczność naszych młodych dresażystek.  No i oczywiście przyjemność przebywania w klimatycznym Racocie, w którym historię czuć przez skórę…

Usytuowany kilka kilometrów od Kościana Racot jest siedzibą państwowej Stadniny Koni już prawie sto lat, bo od roku 1928, i należy do trzech najstarszych państwowych stadnin. W latach 80-tych XX wieku z 700 końmi była to największa stadnina w Europie! W okresie międzywojennym, od 1921 roku, Racot był też letnią siedzibą prezydentów Rzeczypospolitej (m.in. odpoczywał tu prezydent Stanisław Wojciechowski i Ignacy Mościcki). Wcześniej należał do książąt Jabłonowskich, którzy w roku 1780 wznieśli na miejscu starego zameczku klasycystyczny pałac, zaprojektowany przez słynnego architekta tamtej epoki , twórcy warszawskich Łazienek, Dominika Merliniego. Za czasów Antoniego Barnaby Jabłonowskiego, udzielającego się politycznie w tym jakże trudnym historycznie okresie, bywali tu Józef Poniatowski i Tadeusz Kościuszko. Krótko przed śmiercią, w roku  1798 Jabłonowski sprzedał Racot Wilhelmowi Orańskiemu, późniejszemu królowi Niderlandów, którego wnuczka, księżniczka Zofia Holenderska tutejsze dobra wniosła w posagu książęcej rodzinie Sachsen – Weimar- Eisenach, która zarządzała nimi aż do roku 1919, kiedy to na mocy zapisów traktatu wersalskiego przeszły na własność Skarbu Państwa . Akurat przed naszą kliniką, w gorące czerwcowe popołudnie kończyły się obchody 225 rocznicy nawiązania polsko-niderlandzkich relacji kulturowych w Racocie, a po pałacowym dziedzińcu spacerowali potomkowie dynastii orańskiej… Takie to magiczne chwile zdarzają się czasem przez  przypadek…

Artykuł Racot i Justina Vanagaite pochodzi z serwisu Stajnia Liljówka - konie, sport jeździecki, pensjonat dla koni, nauka jazdy konnej, obozy Stęszewko k. Poznania.

Supraśl

Supraśl to urocze miasteczko niedaleko Białegostoku, położone nad rzeką o tej samej nazwie. W każdym razie obecnie, bo niegdyś nazywała się Sprząśla, o czym dowiedziałam się od Konrada – Sędziego Głównego części skokowej zawodów w Chrabołach, który z historią tych stron jest za pan brat, a i o współczesnym Podlasiu opowiadać potrafi dużo. W Supraślu jest sporo do zobaczenia, ale my, z racji ograniczonego czasu, skoncentrowałyśmy się na Muzeum Ikon, które znajduje się w XVII-wiecznym Pałacu Opatów, stanowiącym część monasteru supraskiego ze zrekonstruowaną cerkwią Zwiastowania Przenajświętszej Bogarodzicy. Cerkwi nie udało nam się zwiedzić, za to muzeum stało się prawdziwą ucztą dla ducha. Aranżacja ekspozycji jest naprawdę niezwykła! Wnętrza to jakby mroczne wczesnochrześcijańskie katakumby, oświetlone punktowo, żeby subtelnie podkreślić złoty blask ikon umieszczonych na ciemnych, szorstkich ścianach, w wielu miejscach pokrytych dodatkowo polichromią i freskami. Całość sprawia wrażenie niezmąconej ciszy i zawieszenia w czasie, choć wędrowaniu przez maleńkie sale towarzyszy prawosławna muzyka chóralna, która niepostrzeżenie przenosi nas w wymiar pozaziemski… Ikony same w sobie to bardzo szczególna sztuka, są tak naprawdę niezależnymi bytami. Nie można ich rozpatrywać tylko pod kątem estetycznym czy materialnym, bo sensem i podstawą ich funkcjonowania jest wykładnia teologiczna każdej z nich. To warstwa duchowa tworzy gęstą i niemal namacalną materię, a środki artystyczne służą wyłącznie wyartykułowaniu tego, co najważniejsze. Malowanie ikon to czynność święta, poprzedzana modlitwą i postem, dostępna tylko dla wybrańców czystych duchowo, albowiem uczestniczą w boskiej emanacji i otwierają maluczkim okno na świat transcendentalny. Ikona nie jest więc obrazem w naszym rozumieniu, lecz odrębną rzeczywistością, światem równoległym, w którym święci tworzą swoją historię…  W tym magicznym muzeum jest też salka dedykowana Jerzemu Nowosielskiemu, bo rok 2023 jemu właśnie jest poświęcony. Nowosielski to jeden z najwybitniejszych artystów polskiej sztuki nowoczesnej – jego malarstwo figuralne i pejzażowe operuje płaską formą obwiedzioną konturem i metafizyczną poetyką, jest kameralne i delikatne. Ale to zaledwie część jego twórczości, bo jest przede wszystkim autorem monumentalnych malowideł ściennych i ikonostasów w świątyniach polskich i nie tylko. Wielokrotnie tworzy na prawosławnym Podlasiu, ale jego sztuka, przefiltrowana przez wpływy dwudziestowiecznej awangardy, rzadko spotyka się z uznaniem wiernych z tamtych czasów. Może dopiero dzisiaj nadszedł moment jej akceptacji..?

Kruszyniany

Po wyjściu z muzeum  jeszcze rzut oka na wijącą się u stóp wzgórza Supraśl i ruszamy do Kruszynian. Wybieramy trasę przez las, szutrową drogą łączącą niewielkie wsie na terenach Puszczy Knyszyńskiej. Kruszyniany na dawnej grodzieńszczyźnie to wieś tatarska, kultywująca nadal tradycje muzułmańskie. Jedna z dwóch w Polsce – druga to niezbyt odległe stąd Bohoniki. Tatarzy są tu z  nadania króla Jana III Sobieskiego od roku 1679. Zielony, drewniany meczet z XVII wieku przypomina raczej miejscowe cerkiewki i jest najstarszym tego typu obiektem na terenie Polski. Oprowadza po nim przewodnik Dżemil Gembicki z polskich Tatarów, który ze swadą opowiada nie tylko o historii tatarów w Polsce, ale również o muzułmańskich świętach i obyczajach związanych ze ślubami czy pochówkiem zmarłych. Niedaleko za meczetem znajduje się też rozległy muzułmański cmentarz – miejsce niezwykłe, leśmianowskie, chciałoby się rzec, w swoim klimacie. Pełno tu starych drzew i bujnego ziela, z którym nikt specjalnie nie walczy. Powietrze przesycone jest ich zapachem, zachodzące  słońce sączy się pomiędzy gałęziami złotymi strużkami i wszędzie słychać śpiew słowików. Najstarsze nagrobki to po prostu głazy z wyrytymi inskrypcjami, najczęściej nieczytelnymi pod porastającym je mchem. W kontraście do nich najnowsze grobowce pysznią się „na bogato” marmurami ze znakiem islamu – półksiężycem  w kształcie sierpa z gwiazdą w środku. Spacerujemy oczarowane magią tego miejsca, ale czas ruszyć dalej.

Jest już dość późno, marzy się nam więc spóźniony obiad i zakosztowanie miejscowych specjałów. Nie wszystkie marzenia jednak się spełniają. W Kruszynianach czas płynie swoim własnym biegiem i choć jest to miejscowość poniekąd turystyczna, to jednak „Tatarska Jurta” czynna jest tylko do siedemnastej, a „Zajazd Tatarski Na Końcu Świata” też nie serwuje nic na ciepło, bo kucharka już wyszła.. Tym niemniej udaje nam się pogawędzić z gospodarzem tego przybytku, przypominającego nieco zapomniane gospodarstwo, a owocem tej konwersacji staje się degustacja miejscowych samogonek o różnych smakach (butelkowanych i legalnych). Gruszkowa, jabłkowa i śliwkowa przechodzą w nasze ręce i ruszamy na zasłużony nocleg do Modrzewiowego Dworu koło Knyszyna.

Chraboły

Zawody w Chrabołach mają format łączący skoki z ujeżdżeniem. Część dresażowa leci już od ósmej rano, nie jest więc nam dane nacieszyć się ciszą wokół Modrzewiowego Dworu.  Mimo wcześniejszych obaw, frekwencja jest dosyć niezła i zawody trwają dłużej, niż pierwotnie zakładano. Dużo debiutantów, ale i kilka bardziej zaawansowanych par. Moją uwagę najbardziej przyciąga kary pięcioletni ogier Don William G zaprezentowany przez Agnieszkę Sobolewską. W jego żyłach płynie krew Jazza i Weltmeyera, i choć to pierwsze w jego życiu starty, z łatwością osiąga wyniki około 68%. Potencjał bardzo duży, z perspektywą na wyniki znacznie wyższe – ciekawe, jak potoczą się jego dalsze losy…? W Chrabołach organizacja sprawna i ludzie bardzo mili, chciałoby się zostać dłużej, jednak z różnych względów musimy wracać do swoich koni. Więc chociaż żal, żegnamy się z gościnnymi Chrabołami. Po drodze jednak, zbaczając z trasy, skręcamy jeszcze do Kurowa w Narwiańskim Parku Narodowym.

Narew

Narew nazywana jest, nieco na wyrost, polską Amazonią, bo płynie wielokorytowo, tworząc rozległe rozlewiska zamieszkałe przez ptaki, ryby i bobry. Narwiański Park Narodowy położony jest więc głównie na wodzie i z wody najlepiej go oglądać. Trzymając się tego założenia rozpytujemy o możliwość wypożyczenia łodzi. Okazuje się to nie takie proste, bo pływa się wyłącznie w ramach prywatnej inicjatywy. Wywiad środowiskowy w sennym Kurowie pozwala nam namierzyć Pana Wiesia, który zgadza się odbyć z nami przejażdżkę. Udajemy się więc na „przystań”, czyli wykoszony z trzciny brzeg, przy którym cumuje kilka pychówek. Pychówki to płaskodenne łodzie, niegdyś robocze, a dziś służące głównie wożeniu turystów. Pan Wiesiu okazuje się niezrównanym gawędziarzem, operującym bardzo soczystym i opartym o łacinę językiem. Opowiada nam dykteryjki o sesjach zdjęciowych na Narwi, w których wiele razy uczestniczył,  robionych głównie dla romantycznych młodych par, którym co rusz się coś przydarzało ku nieukrywanej radości obserwujących. Basia interesuje się ziołami, więc rozmawiamy też o roślinach. Rośnie tam na przykład dużo niesamowicie pachnącej mięty pieprzowej, Pan Wiesiu pokazuje nam tez szalej, z którego wytwarza się cykutę. Oczy mi się robią szerokie jak spodki, kiedy nasz Kapitan nawiązuje do Sokratesa (!), kończąc co prawda filozoficzną refleksją „i po ch… mu cała ta mądrość była..”  Czas na Narwi mija nam słodko, pychówka przesuwa się dostojnie, słychać tylko plusk wiosła i ptaki. Przez chwilę kropi ciepły, majowy deszczyk, potem trzciny ozłaca zachodzące słońce. Sérénité…

Późnym wieczorem odstawiam Basię do Warszawy i sama jestem w Stęszewku po północy. Dwa intensywne dni: 1300 km, Supraśl i Kruszyniany, zawody w Chrabołach, pływanie po Narwi. Wydaje się, jakby minął tydzień, choć pozostaje uczucie niedosytu i przemożna chęć powrotu na Podlasie. Może we wrześniu?…

Artykuł Podlasie pochodzi z serwisu Stajnia Liljówka - konie, sport jeździecki, pensjonat dla koni, nauka jazdy konnej, obozy Stęszewko k. Poznania.

Ja również, jako sędzia ujeżdżeniowy, wędruję po całym kraju, ale dziś, mimo wyczerpujących, choć oczywiście satysfakcjonujących obowiązków na miejscu przeznaczenia, coraz częściej staram się zbaczać z utartych ścieżek i zaspokajać wrodzoną ciekawość świata poznając miejsca i ludzi oraz historie, które tworzą.

Mam zresztą wrażenie, że w moim przypadku meandry różnych ścieżek życia scaliły się wreszcie w jedną, spójną i jasną drogę. Jako mały dzieciak zawsze uwielbiałam przestrzeń, która miała na mnie wpływ czarodziejski i hipnotyczny wręcz, oczywiście ku rozpaczy rodziców i dziadków, jako że kilkulatka badająca horyzont mogła być niewątpliwie źródłem frustracji. Potem, już jako nastolatka, zaczytywałam się w książkach podróżniczych, które miały magiczną moc przenoszenia duszy w kolorowe i egzotyczne światy nieustającej przygody. Później z kolei przyszła fascynacja historią sztuki i górami, a obie te pasje nierozerwalnie łączyło wędrowanie i zachwyt nad nieprzemijającym pięknem świata. Aż wreszcie serce moje skradły konie – cudowne, nieobliczalne, wolne duchy bezkresnych stepów, dzięki którym mogłam się włóczyć samotnie po lesie, dopóki nie odkryłam uzależniającej w swoim indywidualizmie pracy nad sztuką ujeżdżenia, a w jej następstwie – równie intrygującej ścieżki ujeżdżeniowego arbitrażu.

I tak to wszystko jakoś się razem posplatało – to podróżowanie moje z dresażem w tle…

Artykuł Taki jakby wstęp… pochodzi z serwisu Stajnia Liljówka - konie, sport jeździecki, pensjonat dla koni, nauka jazdy konnej, obozy Stęszewko k. Poznania.

     James Fillis uważany jest za najwybitniejszego kontynuatora teorii jeździeckich zapoczątkowanych w 1 poł. XIX wieku przez Francoisa Bauchera. Wiele go jednak od Bauchera różni – przede wszystkim nieustanna dbałość o dążność konia do przodu oraz jakże bliski ideałom współczesnego jeździectwa postulat szkolenia koni cierpliwego i bez użycia siły. ”W nauce ujeżdżania, wymagając za każdym razem niewiele, dochodzi się do dużych wyników. Cierpliwości więc, a nie gwałtowności! W przeciwnym razie, zamiast szybkich wyników, otrzymuje się skutek wręcz przeciwny.” [1]Oparte na wieloletniej praktyce rady Fillisa nie tracą na swej aktualności do dnia dzisiejszego.  

   James Fillis urodził się w Londynie w roku 1834, jako najstarszy syn znanego i dość zamożnego adwokata. Ojciec jego przegrał jednak cały majątek w wyścigach konnych i zmarł pozostawiwszy żonę z siedmiorgiem małych dzieci bez środków do życia. Mały James musiał więc bardzo szybko nauczyć się radzić sobie sam. Zamiast kształcić się na przyszłego prawnika, trafił najpierw do stajni wyścigowej będącej własnością przyjaciela swego zmarłego ojca, a następnie przez siedem lat pracował u bogatego handlarza koni jako chłopiec do podjeżdżania surowych wierzchowców i dostarczania ich, zazwyczaj w długich przemarszach w siodle, do odbiorców z różnych zakątków Europy. Dzięki tym „służbowym” podróżom poznał wielu słynnych ówczesnych jeźdźców ujeżdżeniowych, a wśród nich – Francoisa Bauchera, który stał się dlań inspiracją na całe życie. Jako szesnastolatek przeszedł do stajni Asforda w okolicach Newmarket, gdzie zajmował się pracą dżokeja na torze wyścigowym, a następnie przygotowywaniem koni myśliwskich do sprzedaży. Koniom tym, osiągającym często bardzo wysokie ceny, stawiano szczególnie duże wymaganie użytkowe – musiały być szybkie, wytrzymałe, skoczne i łatwo poddające się kontroli jeźdźca. Do ich ujeżdżenia przykładano więc ogromną wagę, zwłaszcza, iż niejednokrotnie trafiały potem w ręce prawdziwych koneserów sztuki jeździeckiej. Dzięki udziałowi w polowaniach arystokracji i dyskusjom nad niuansami sztuki ujeżdżeniowej, zawodowe przygotowanie Fillisa nabrało wtedy intelektualnego szlifu, a pierwsze indywidualne zlecenia przygotowania koni prywatnych wyższą szkołą zmobilizowały doświadczonego już ujeżdżacza do podjęcia działalności na własny rachunek. Fillis otworzył w Hawrze szkołę jazdy dla koni, ale jako marny przedsiębiorca szybko splajtował i znowuż zmuszony został do podjęcia pracy zarobkowej. Wyjechał więc do Francji i w Paryżu zatrudnił się w cyrku na Champs Elysees, gdzie przygotowywał konie do pokazów zawierających elementy wyższej szkoły, a jednocześnie pracował też jako prywatny trener najwyższej klasy dla ówczesnego establishmentu. Szkoląc swoje najlepsze konie – Germinala i Markira – do publicznych pokazów i zdobywając sobie stopniowo coraz większe uznanie, zaczął też Fillis pogłębiać zasady teorii ujeżdżeniowej, tworząc w końcu swój własny system, będący unowocześnieniem i rozwinięciem metod stosowanych przez słynnego francuskiego jeźdźca XIX wieku, Francoisa Bauchera. W roku 1890 w Paryżu ukazała się legendarna książka Fillisa pt. „Zasady ujeżdżania i jazdy konnej”, która na dziesiątki lat stała się jednym z podstawowych podręczników sztuki jeździeckiej[2]. Była ona owocem pięćdziesięciu lat spędzonych na końskim grzbiecie oraz wyrazem szacunku autora dla swoich wielkich poprzedników, o których zawsze wyrażał się z największą estymą. Jednocześnie książka ta stanowiła klarowny wykład podstawowych zasad dotyczących rozumienia i szkolenia koni, napisany ze swadą i w sposób zrozumiały dla zainteresowanego jeździectwem czytelnika, dzięki czemu zdobyła sobie natychmiast ogromną popularność.

Sam Fillis następne lata spędził głównie w Niemczech i Austrii, zyskując również i tam wielką sławę jako wybitny ujeżdżacz. Sam cesarz Franciszek Józef w dowód admiracji dla jego sztuki podarował Fillisowi znakomitego lipicańskiego ogiera z własnych stajni, Maestoso II, który również wyszkolony został przez niego do poziomu szkoły wyższej.

W roku 1897 Fillis udał się ze swymi pokazami do St.Petersburga, gdzie prezentując Germinala, Markira, młodego Povero oraz Maestoso II, wzbudził klasą ich wytrenowania podziw niemal kultowy. Dla przetestowania skuteczności jego metod zaproponowano więc Fillisowi do przeszkolenia jedną zmianę koni przybocznej gwardii carskiej, a gdy wynik jego pracy okazał się prawdziwie imponujący – również stałą posadę głównego instruktora („ecuyer en chef”) w Oficerskiej Szkole Kawalerii. W Rosji przebywał Fillis aż do roku 1910, zajmując się szkoleniem oficerów oraz treningiem młodych koni do poziomu szkoły wyższej, często osobiście dosiadając (mimo niemłodego już wieku) najbardziej krnąbrnych wierzchowców. Po długim pobycie w Rosji powrócił pod koniec życia do Paryża, gdzie zmarł w roku 1913, jako człowiek zamożny oraz otoczony sławą i szacunkiem.

W przedmowie do „Zasad ujeżdżania” napisał Fillis z właściwą sobie skromnością; „Nie porzucając drogi nakreślonej przez wielkich mistrzów, doszedłem do utworzenia metody własnej, która jest wyjaśnieniem metod ustalonych i uznanych przez twórców szkoły francuskiej. Bez tych światłych nauczycieli wszystkie moje wysiłki byłyby daremne. Jeżeli mi się udało choć odrobinę wzbogacić skarbnicę wiedzy przez nich nagromadzonej, to zawdzięczać to będę wyłącznie temu, że w poszukiwaniach moich nie odchylałem się od wskazanego przez nich kierunku. Im zawdzięczam wszystko do czego doszedłem”[3]. Swojej metodzie oraz analizie porównawczej teorii wielkich poprzedników (głównie Bauchera) najwięcej miejsca poświęcił w części drugiej wspomnianej pracy. Omawia w niej szeroko podstawy szkolenia konia, poczynając od pracy w ręku i na lonży, poprzez ćwiczenia na dwóch śladach i na pracy terenowej kończąc, zawsze na pierwszym miejscu stawiając lekkość konia. „Podstawowa zasada mych badań wyłożonych w tej książce– pisze Fillis – polega na wyszukiwaniu równowagi i lekkości w ruchu konia naprzód. Równowagę osiąga się przy wysokim ustawieniu szyi zgiętej w karku, a nie w kłębie; wysyłanie – przez podprowadzenie pod środek ciężkości kończyn tylnich, lekkość – przez poddanie szczęki: oto cała moja sztuka”[4]. Poddanie szczęki jest dla Fillisa jednym z podstawowych zadań w pracy wstępnej z koniem. Podobnie jak Baucher stosuje w tym celu metodę z ziemi zwaną „zginaniem prostym”, która w skrócie polega na odwrotnych kolejnych działaniach wędzidła i munsztuka: wędzidło prowadzi konia do przodu i w górę, munsztuk naciska na żuchwę, powodując jej ustąpienie. Efektem końcowym – koń lekki na przodzie, nie napierający na wędzidło. Warto podkreślić, iż Fillis wyraźnie zaznacza, że również tutaj, w przypadku pracy z ziemi, „ażeby osiągnąć ten wynik, zachowując lekkość działania, trzeba postępować w myśl wielkiej zasady: n a b i e r a n i a  i  o d d a w a n i a  wodzy. N a b i e r a ć, żeby pokonać opór; oddawać, by wynagrodzić posłuszeństwo; nabierać ponownie, by wykorzystać to posłuszeństwo i by je spotęgować i tak w dalszym ciągu”[5]. Według Fillisa celem zginania prostego jest zrównoważenie konia przez podniesienie szyi („Przy podniesionej szyi koń z łatwością może podbierać zadnie nogi pod środek ciężkości i wyrzucać wysoko przednie”[6]), związanie głowy z barkami poprzez wysokie ustawienie  („Głowa w położeniu naturalnem, a więc – ciężka, znajdując się na końcu szyi, czyni ją chwiejną”[7]) oraz osiągnięcie lekkości za pomocą rozwierania i zginania żuchwy („Gdy ciało konia jest już zrównoważone i wszystkie jego części między sobą powiązane, – zgięcie szczęki pozwala kierować całością; z nadzwyczajną łatwością regulować wszystkie ruchy zadu konia naprzód i przodu – w tył; wreszcie przyjmować na rękę napór ciężaru ciała konia, rzucanego za pomocą tylnych nóg na munsztuk, który to opór częściowo znów zwraca ręka tylnym nogom”[8]).

W przeciwieństwie do Bauchera Fillis nie uznaje niskiego ustawienia głowy i szyi, ponieważ jego zdaniem zaburza ono równowagę konia i odbiera impuls, oraz zdecydowanie preferuje on wykonywanie zginania  w ruchu po to, by cały czas utrzymywać u konia dążność do przodu. W metodzie Fillisa popędzające działanie wodzy wędzidłowej zostaje później zastąpione przykładaniem palcata do boku konia, który zaczyna stopniowo przesuwać go do przodu i przyzwyczajać do działania łydki jeźdźca. Praca w siodle jest oczywiście ostatnim etapem tego szkolenia – koń porusza się wtedy do przodu indukowany naciskiem łydek, szczęka ustępuje pod działaniem munsztuka, a głowa utrzymywana jest w podwyższonej pozycji za pomocą wodzy wędzidłowej. Kolejnym słynnym jego ćwiczeniem wywodzącym się wprost od Bauchera są „zginania boczne”, których zadaniem jest utrzymanie ustawienia głowy i lekkości przodu podczas zmian kierunku. Również i tutaj zdanie Fillisa różni się od nauk jego mistrza. W przeciwieństwie do Bauchera Fillis uważa, ze niskie zginanie szyi (wg jego słów „w kłębie”) jest wadliwe i przede wszystkim zbyt obciążające dla konia, którego należy prawidłowo zginać z podniesioną potylicą.  Paradoksem historii jest fakt, że obie te metody zginania utrzymały się do dzisiaj – zginania boczne metodą Bauchera możemy zaobserwować w pracy treningowej skoczków, gdzie giętkość i ruchliwość szyi jest cechą niezwykle pożądaną (poprawia baskil i równowagę w skoku), natomiast zginanie sposobem Fillisa stosowane jest chętnie przez dresażystów .

Praca zginająca, której Fillis poświęca tak wiele uwagi, jest najbardziej charakterystycznym elementem jego teorii oraz wyznacza mu miejsce w historii dresażu usytuowane w nurcie tradycji baucherowskiej. Z dużym zaciekawieniem czyta się jednak również i pozostałe rozdziały jego książki, dziś mające już walor przede wszystkim historyczny. Można się z nich dowiedzieć wiele na temat cech konia spacerowego, myśliwskiego, wyścigowego czy wojskowego, o karmieniu czy przygotowaniu konia do jazdy w damskim siodle. Nieco anachroniczne, acz również interesujące, wydają się też dywagacje autora na temat szkoły wyższej w ujeżdżeniu. Fillis opisuje ze szczegółami chody i ćwiczenia, które sam wymyślił. Wśród nich znajdziemy nowy krok hiszpański polegający na robieniu jednego kroku do przodu i jednego do tyłu, galop na trzech nogach na prostej i w chodach bocznych, serpentyna w pasażu, wolty i piruety w galopie na trzech nogach, kłus hiszpański na dwa takty na każdą nogę oraz na jeden i dwa takty na przemian, galop w miejscu i w tył na trzech nogach. Są to ćwiczenia, których nie zobaczymy na oficjalnych czworobokach  FEI, świadczące jednak o wielkich umiejętnościach i ogromnym zamiłowaniu do dresażu tego znakomitego jeźdźca i teoretyka.

Artykuł J. Fillis pochodzi z serwisu Stajnia Liljówka - konie, sport jeździecki, pensjonat dla koni, nauka jazdy konnej, obozy Stęszewko k. Poznania.

Francois Robichon de la Guerniere [1]to postać w historii jeździectwa nader szczególna i z pewnością warta przybliżenia polskim czytelnikom. Nie bez powodu jest on nazywany ojcem nowoczesnej hippiki, a jego słynna „L`Ecole de Cavalerie”, wydana w Paryżu w 1731 roku, do dziś uważana jest za Biblię jeźdźców[2]. Lekkość przodu i zaangażowanie zadu, przyjazny kontakt z pyskiem konia, giętkość, przepuszczalność, harmonia i elegancja – cechy tak mocno wyartykułowane w podręczniku Gueriniere`a – są wszak solą jeździectwa na najwyższym poziomie, czyli tam, gdzie kończy się rzemiosło, a zaczyna prawdziwa sztuka. Teorie Gueriniere`a stoją u podstaw współczesnego dresażu. W niemal niezmienionej formie stosowane są do dnia dzisiejszego w Hiszpańskiej Szkole Jazdy we Wiedniu, gdzie na początku XIX wieku zakorzenił je słynny ówczesny jeździec Max Ritter von Weyrother, i gdzie w XX wieku znalazły godnego kontynuatora w osobie Aloisa Podhajsky`iego. Z drugiej strony odnajdziemy też Gueriniere`a w mistrzowskich interpretacjach charyzmatycznego Nuno Oliveira z Portugalii, który uważany jest powszechnie za największego jeźdźca klasycznego naszych czasów. Myśl Gueriniera jest też obecna nadal w żywej bardzo formie w jeździectwie francuskim, które aktywnie propaguje lekkość u konia, zarówno w ujeżdżeniu, jak i w innych dyscyplinach[3].

Francois  Gueriniere przyszedł na świat  8 maja 1688 w niewielkiej miejscowości Essay, leżącej na terenie Normandii we Francji. Urodził się w rodzinie, w której związki ze szkoleniem koni były niezwykle silne – oprócz niego, jeszcze dwóch jego bliskich krewnych było w tym czasie znanymi „ecuyers”[4]. On sam zaszczytny tytuł „ecuyer du roi” otrzymał w roku 1715, a wraz z nim stanowisko w Akademii Jeździectwa w Paryżu. Od tego momentu sława jego zaczyna roztaczać coraz szersze kręgi – Gueriniere staje się jednym z najbardziej cenionych autorytetów jeździeckich w Europie, a liczba jego uczniów gwałtownie wzrasta. W roku 1730 Grand Ecuyer Francji, książę Karol de Lorraine mianuje Gueriniera, w dowód jego spektakularnych zasług, dyrektorem „Manege Royal des Tuileries”, którym pozostaje aż do śmierci w 1751 roku.

Jego doświadczenia jako trenera i teoretyka zawarte zostają in extenso w epokowym podręczniku jeździectwa wydanym pod skromnym tytułem „L`Ecole de Cavalerie”. Podobnie jak wiele współczesnych prac tego typu składa się on z trzech odrębnych części. Pierwsza poświęcona jest ogólnej wiedzy na temat koni i ich utrzymania, część druga omawia szkolenie koni, a trzecia opisuje sposoby postępowania w przypadku chorób. Obecnie przeważa opinia, iż tylko część druga, dotycząca treningu koni (ukończona w 1731 roku), wyszła całkowicie spod pióra Gueriniere`a, natomiast pozostałe prawdopodobnie pisane były pod jego merytorycznym patronatem przez sekretarzy.

Gueriniere jest pierwszym chyba szkoleniowcem, który wyraźnie odchodzi od dość okrutnych metod stosowanych wobec koni przez swoich poprzedników oraz przesadnego, sztucznego zbierania, w zamian proponując lekkość i elastyczność. Jest on autorem szeregu do dziś stosowanych ćwiczeń, mających na celu zwiększenie zaangażowania zadu oraz poprawienie przepuszczalności konia. Przede wszystkim słynie jako wynalazca „łopatki do wewnątrz”, ale nie mniejszą wagę mają jego półparady, kontrgalop, lotne zmiany nogi czy ćwiczenie „uwalniania ręki”. Gueriniere podkreśla, iż niezależnie, jakim zadaniom ma służyć koń – służbie wojskowej, polowaniom czy ujeżdżeniu – powinien być on wygodny i przyjemny do jazdy, co uzyskać można tylko na koniu, który jest giętki, posłuszny, zrelaksowany i podstawiony od zadu. Gueriniere bardzo często akcentuje element psychologiczny w pracy z koniem, zaznaczając, iż wiedza na temat naturalnych zachowań konia jest fundamentem pracy szkoleniowej. Jednym z najczęstszych i najgorszych błędów jeźdźca jest jego zdaniem karcenie konia z powodu własnej złości albo strachu. Dbając zawsze o dobrą formę szkolonych wierzchowców Gueriniere radzi też, żeby nigdy nadmiernie nie przeciągać lekcji, ponieważ męczy to i nudzi konie, a zdaniem mistrza winny one zawsze wracać do stajni w równie dobrym nastroju, w jakim były przed wyjściem. Bardzo dużo miejsca poświęca też Gueriniere dosiadowi jeźdźca i jego sylwetce, kładąc nacisk na elegancję i równowagę. Jako instruktor od lat pracujący z mniej i bardziej zaawansowanymi uczniami, wie na ten temat niemal wszystko. Za najcięższe błędy uważa brak spokojnej ręki oraz brak stabilności górnej części ciała, powodujący utratę kontroli nad zadem konia. Żeby osiągnąć głęboki i zbalansowany dosiad, Gueriniere radzi swoim uczniom jeździć w kłusie bez strzemion przez przynajmniej pół roku, a po osiągnięciu równowagi przesiąść się na wyszkolonego konia i ćwiczyć kłus w piaffie między pilarami tak długo, aż uzyska się w dosiadzie prawdziwą grację. A potem przejść do ćwiczeń takich, jak kurbetta i półkurbetta, ballotada i na końcu kapriola…

Jak na swoje czasy, Gueriniere pracuje z końmi na stosunkowo miękkich wędzidłach i nigdy ich nie nadużywa. Powtarza on za Pignatellim[5], iż wędzidła same w sobie nie mają żadnej cudownej mocy czynienia konia posłusznym, bo gdyby tak było, wystarczyłaby jedna wizyta u handlarza sprzętem jeździeckim, a koń i jeździec byliby natychmiast „zrobieni”. Pracuje zwykle na dwóch wodzach, przechodząc na trzymanie wodzy w lewej ręce dopiero na końcowym etapie[6]. Zamiast stosowanego wtedy powszechnie siodła wprowadza takie, jakie do dziś używane jest w Saumur, a które umożliwia rozwój nowoczesnego dosiadu z oparciem na kościach kulszowych. Dzięki temu zmienia pozycję nogi jeźdźca z wyprostowanej na zewnątrz do miękko opadającej wzdłuż boków konia. Dla Gueriniere`a ma to dość istotne znaczenie, albowiem do pomocy stosowanych od nogi przywiązuje dużo uwagi, rozróżniając wśród nich pomoce idące od pośladków, bioder, łydek, ostróg i obciążania strzemion (te ostatnie tylko na bardzo dobrze wyszkolonych koniach). Gueriniere ceni sobie kawesan, choć przestrzega przed jego nieprawidłowym stosowaniem, oraz pracę w pilarach, która jego zdaniem nie tylko wzmacnia siłę i wyrafinowanie chodu, lecz również potrafi nadrobić rozmaite mankamenty w naturalnych ruchach konia. Jednak w pracy z końmi, zwłaszcza młodymi, podstawowym dla niego chodem jest kłus i półparady, dzięki którym stopniowo przenosi ciężar na zad konia, osiągając jednocześnie lekkość przodu oraz właściwą elastyczność konia.

Ćwiczeniem, które również ma służyć poprawieniu podstawienia zadu oraz zwiększeniu giętkości i przepuszczalności konia, jest wymyślona przez niego i do dziś stosowana w treningu koni sportowych „łopatka do wewnątrz”, będąca podstawą chodów bocznych. Gueriniere jako swego inspiratora wymienia tu przede wszystkim popularnego wtedy XVII-wiecznego jeźdźca i teoretyka Duke`a of Newcastle[7], który dość szeroko omawia problem korekty koni wypadających w pracy na kołach przodem na zewnątrz. Gueriniere podobny mechanizm zginania łopatek wprowadza w ćwiczeniu na prostej, osiągając w ten sposób nadzwyczajne rezultaty w ogólnej giętkości i przepuszczalności konia. Ćwiczenie to, do dziś stosowane szeroko w testach na czworoboku, przeszło przez lata pewną ewolucję i jego obecna wersja różni się nieco od tej, którą w 1 połowie XVIII wieku opracował Gueriniere. U Gueriniere`a koń przesuwa się pod wpływem pomocy wewnętrznych po czterech śladach, natomiast we wzorcu FEI wewnętrzna tylna i zewnętrzna przednia podróżują po jednym śladzie. Jest to pozycja uważana współcześnie za wygodniejszą dla konia i pozwalająca mu na większą lekkość, jednak wersja

Gueriniere`a jeszcze i dziś używana jest niekiedy jako ćwiczenie treningowe.

Gueriniere jest też autorem kilku innych interesujących pomysłów, m.in. tzw. „kwadratowej wolty”, którą wykonuje się trawersem lub renwersem, z ćwierćpiruetem w każdym narożniku. W ten sposób nogi wewnętrzne wyjeżdżają ślad w precyzyjnym kwadracie, natomiast zewnętrzne poruszają się po kwadracie o zaokrąglonych narożnikach.  „Uwalnianie ręki”[8] to kolejne ćwiczenie opracowane przez Gueriniere`a i w nieco zmodyfikowanej formie stosowane do dziś jako test samoniesienia. Według Gueriniere`a zostało ono wymyślone już wcześniej na potrzeby polowań, ażeby umożliwić myśliwym swobodny galop z pełną kontrolą konia. Gueriniere opisuje to ćwiczenie zakładając, iż wodze trzymane są w lewej ręce. Jeździec bierze wodze do prawej ręki nad lewą ręką, delikatnie przenosząc uczucie oparcia na wędzidle do prawej ręki. Następnie obniża prawą rękę do wysokości szyi, pozostawiając całkowitą swobodę koniowi, który podąża jednak dalej w pełnym zebraniu. Oczywiście warunkiem wykonania tego ćwiczenia, podobnie jak i wielu innych u tego znakomitego jeźdźca, jest niesienie od zadu i całkowita lekkość przodu.

Z tekstów Gueriniere`a zawsze zresztą przebija obraz konia wyszkolonego tak finezyjnie, iż wydaje się słuchać komend swego jeźdźca wiedziony jedynie siłą intuicji. Zrelaksowany, giętki, całkowicie przepuszczalny, elegancki i dynamiczny w chodach, czeka ufnie na polecenia i za każdym razem wykonuje najbardziej nawet wyrafinowane zadania z łatwością i przyjemnością, jako dowód więzi łączącej go ze swym mądrzejszym partnerem. Bo przecież tylko taki rodzaj relacji prowadzić może ujeżdżenie konia w stronę prawdziwego artyzmu. Zdaniem Gueriniere`a wymaga to nie tylko wyczucia, cierpliwości i wieloletniej praktyki, ale i głębokiej wiedzy na temat zasad rządzących klasycznym dresażem. Bez tego jeździectwo staje się zaledwie zwykłą rutyną, pełną usztywnień i niepewności w wykonaniu, „fałszywym diamentem, oślepiającym pseudokoneserów, którzy często bardziej podziwiają zdolności konia, niż zasługi jeźdźca”… Ujeżdżenie uważane jest dość powszechnie za dyscyplinę hermetyczną dla laików i mniej zaawansowanych jeźdźców. Ale jest ono zamknięte tylko dla tych, którzy nigdy nie próbują otworzyć drzwi wiodących do tego wspaniałego tezaurusa. Dla tych, którzy pragną sięgnąć po bogactwo myśli wielkich mistrzów dresażu i poznać w jeździectwie smak sztuki – klasyczne ujeżdżenie stoi zawsze otworem. I właśnie dlatego – czytajmy starych mistrzów…

 Liliana Jachimowicz, 2005

Artykuł La Gueriniere pochodzi z serwisu Stajnia Liljówka - konie, sport jeździecki, pensjonat dla koni, nauka jazdy konnej, obozy Stęszewko k. Poznania.

Francois Baucher, słynny XIX-wieczny francuski jeździec i teoretyk, to jedna z najbardziej kontrowersyjnych i zarazem dramatycznych postaci w historii współczesnego ujeżdżenia. Baucher, który chwalił się, iż w dziesięć tygodni przygotuje każdego konia do piaffu, pasażu i lotnych zmian nogi co jedno foule, podzielił świat klasycznego jeździectwa na Starą Szkołę i nową, ”boszerowską”, często dziś, nie całkiem zresztą słusznie, utożsamianą z „francuskim jeździectwem klasycznym”. Już za życia uwielbiany przez szeroką publiczność i odrzucony przez uznane autorytety, Baucher nadal budzi swoimi teoriami niegasnące emocje i długie, akademickie spory. I nadal inspiruje- teraz we współczesnych środowiskach jeździeckich – utopijne poszukiwania idealnego systemu szkolenia koni.

Metody Bauchera, nazwane przez niego „nowymi zasadami” i w pełni opublikowane w 1842 roku[1], przeszły w trakcie jego wieloletniej pracy z końmi szereg modyfikacji, powodując zarazem liczne nieporozumienia, co do właściwych intencji ich autora. Pod koniec życia Baucher opracował tzw. „drugi sposób”[2], który pod wieloma względami jest zaprzeczeniem pierwszego. Major Gerhardt, wielki admirator sztuki Bauchera, po zapoznaniu się z przesłankami „drugiego sposobu” miał wykrzyknąć z rozpaczą: „Ależ Baucher nie jest już Baucherem!”. Jednak dla wielu innych, szczególnie w naszych czasach, dopiero wtedy Baucher stał się Baucherem. Okres pierwszy razi dziś przede wszystkim swego rodzaju brutalizmem w postępowaniu z końmi oraz ich  uprzedmiotowieniem. Baucher, który od początku ma aspiracje opracowania „naukowego” systemu szkolenia koni, obserwacje ich zachowań traktuje zawsze w kategoriach eksperymentu, prowadzącego do udowodnionych niepodważalnie wniosków. Podstawowym celem Bauchera jest uczynienie konia całkowicie posłusznym woli jeźdźca. Podstawowym jego odkryciem jest natomiast myśl, iż źródłem oporu u konia jest przede wszystkim nieprawidłowy rozkład jego ciężaru na ziemi w  połączeniu z ciężarem jeźdźca, który niestety często nie posiada żadnych prawie umiejętności instynktownego równoważenia konia. Wszelkie nieudolne próby lepszego rozłożenia masy prowadzą, według Bauchera, do natychmiastowej kontrakcji konia w postaci usztywnienia przodu – szyi, potylicy i żuchwy. A im większe tempo, tym większy opór i usztywnienie. Dlatego też, aby zminimalizować negatywne skutki potęgowania się oporów i usztywnień w ruchu, Baucher zaleca przede wszystkim pracę w ręku z ziemi, głównie w pozycji „stój”. Wprowadza on specjalny zestaw ćwiczeń zginających żuchwę, szyję i potylicę, uzupełniony zestawem ćwiczeń gimnastykujących łopatki i zad konia. Te same zgięcia wykonuje się następnie w siodle, również w pozycji zatrzymania.  W ten sposób „obrabia się” konia partiami, a następnie przystępuje do zsyntezowania tych cząstkowych ćwiczeń za pomocą techniki nazwanej przez Bauchera „effet d`ensemble”, co najczęściej tłumaczy się jako „działanie koordynujące” W skrócie polega ono na powtarzanym do skutku symultanicznym stosowaniu łydek (z ostrogami) przeciwstawionych jednoczesnemu oporowi ręki. W ten sposób, według Bauchera, zastępuje się potencjalną siłę konia siłą jeźdźca. Koń ustępuje w szyi, potylicy i ganaszach oraz skraca podstawę oparcia na ziemi. Lekki na przodzie, żujący wędzidło, staje się całkowicie podporządkowany jeźdźcowi i gotowy do dalszych ćwiczeń, prowadzących do ujeżdżenia na poziomie Wyższej Szkoły. „Effet d`ensemble” ćwiczy się najpierw w pozycji „stój”, a następnie w ruchu, ale tylko w wolnych chodach. Rezultatem, jaki osiąga się za pomocą tej niekonwencjonalnej techniki jest możliwość przygotowania konia do najtrudniejszych ćwiczeń dresażowych w zaskakująco krótkim czasie. A zestaw pokazowy Bauchera obejmuje takie ruchy, jak lotna zmiana nogi w galopie co jedno foule (element wynaleziony właśnie przez niego), chody boczne, piruet w galopie na trzech nogach, piruet w piaffie, kłus do tyłu i galop do tyłu! Pod koniec życia, po ciężkim wypadku, który na zawsze odbiera mu możliwość publicznej prezentacji swoich umiejętności, Baucher rewiduje jednak w sposób istotny założenia opracowanej wcześniej metody, po raz kolejny wprowadzając niemałe zamieszanie w świecie jeździeckim. Jego „drugi sposób”, („deuxieme maniere”) pozbawiony jest agresywności pierwszego. „Effet d`ensemble” stosowany jest okazjonalnie, głównie w przypadku koni szczególnie krnąbrnych. Lekkość osiągana jest przede wszystkim za pomocą ręki i półparad, a całości pracy przyświeca nowe motto: „ręka bez łydek, łydki bez ręki”. Zmienia się też podejście Bauchera do zebrania. Klasyczna postawa „ramener”, kiedy koń jest „na wędzidle” (albo „w ręku”) nie jest już celem i wynikiem ćwiczeń zginających żuchwę, potylicę i szyję, ale rezultatem przygotowania konia do „rassembler” (wyższego zebrania). Poglądy późnego Bauchera zbliżają go do klasyków jeździectwa, jednak, o ironio, wskutek rozmaitych okoliczności życiowych przed długi czas pozostają praktycznie nieznane.

Życie Bauchera obfituje zresztą w rozmaite zwroty losu i pod wieloma względami przypomina filmowy scenariusz. Urodzony w Versailles koło Paryża w 1796 roku, w rodzinie prostego stanu, (co podkreślają wszystkie jego biografie, chcąc jakby nakreślić tło wszelkich jego ambicji i frustracji), jako czternastoletni chłopiec zostaje zabrany przez swojego wuja do Mediolanu, do pracy w stajniach księcia Borghese, męża Pauliny Bonaparte, słynnej siostry Napoleona. Cztery lata później, po upadku Cesarza, młody Francois Baucher powraca do Francji i przez kilka następnych lat pracuje w stajniach księcia de Berry w Wersalu. Ambitny, inteligentny i szukający uznania, szybko postanawia pracować na własny rachunek. Na początek przenosi się do Normandii, gdzie wkrótce otwiera swoją firmę jeździecka, najpierw w Hawrze, a później również w Rouen. Szkoląc konie (często trudne) oraz bardzo zróżnicowanych jeźdźców, wkrótce postanawia „unowocześnić” przestarzałą jego zdaniem metodykę, przyjętą w tamtych czasach w pracy z końmi i dla nowego typu konia (opartego na pełnej krwi) stworzyć nowe zasady postępowania, zgodne ze standardami ówczesnej nauki. W 1833 roku publikuje swoją pierwszą książkę, zatytułowaną „Dictionnaire raisonne d`equitation” („Słownik racjonalny jeździectwa”), którą wiele lat później słynny generał Decarpentry nazwie „rewolucyjnym manifestem” i która zawiera już wszystkie podstawowe założenia jego metody. Książka ta, owoc wieloletnich obserwacji, nie przynosi mu jednak oczekiwanego rozgłosu i dlatego też Baucher postanawia ostatecznie opuścić prowincję. Powraca do Paryża, gdzie w 1837 roku zostaje zatrudniony wraz ze swymi końmi (Partisan, Buridan, Neptune i Capitaine) w „Cirque des Champs Elysees”[3]. Publiczne pokazy sztuki ujeżdżenia koni przynoszą mu wreszcie upragnione uznanie – mówi o nim cały Paryż, a środowisko jeździeckie zostaje podzielone na dwa obozy: tych, którzy go uwielbiają i tych, którzy odnoszą się doń z nieskrywana pogardą… W roku 1842 sława Bauchera osiąga swoje apogeum. To właśnie wtedy ma miejsce głośny epizod z ogierem Gericault. Ten trzyletni koń pełnej krwi, niezwykle narowisty, własność lorda Seymur, zrzucał stale wszystkich, najlepszych nawet jeźdźców. Lord Seymur ogłosił w końcu, iż podaruje wspaniałego Gericault temu, komu uda się na jego grzbiecie okrążyć w całości Lasek Buloński pod Paryżem. Próbował tego dokonać znany przeciwnik, Bauchera, Vicomte de Tournon, poniósł jednak fiasko. Zwyciężył w zakładzie „boszerysta”, Comte de Lancosme-Bresves, ale…dzięki fortelowi, kazał się, bowiem otoczyć konnymi tak ciasno, iż Gericault nie mógł nawet drgnąć w czasie tej przedziwnej przejażdżki. Sprytny zwycięzca, zyskawszy satysfakcję z wygranej, szybko uwolnił się od kłopotu darowując trudnego konia Baucherowi, jako dowód swego podziwu dla jego umiejętności. Przyjmując prezent Baucher zobowiązał się z kolei, iż pokaże konia na arenie w przeciągu miesiąca. I rzeczywiście, po zaledwie 27 dniach treningu, przy tłumnie zgromadzonej publiczności, Gericault wykonał pod Baucherem wspaniały program, w którym zaprezentował chody boczne, lotne zmiany nogi i piruety w galopie. Ten występ z Gericault to największy triumf w życiu Francois Bauchera.

W tym samym 1842 roku wydana zostaje również najsłynniejsza książka Bauchera, zatytułowana „Methode d`equitation basee sur de noveaux principes” („Metoda jazdy konnej oparta na nowych zasadach”), która przysporzy mu następne rzesze entuzjastów. Wśród zainteresowanych jego osiągnięciami znajdą się też dwie osoby szczególnie dlań cenne: Książę Orleanu, syn króla i zarazem główny dowódca Armii, oraz będący jego podporą gen. Oudinot. Dzięki nim metody Bauchera wprowadzone zostają, na razie na zasadach eksperymentu, do szkolenia wojskowego. Do Bauchera w Paryżu przybywają dwaj wysłannicy z „Cadre Noir” – elitarnej jednostki słynnej Szkoły Kawalerii w Saumur. Mają oni przetestować jego nowatorskie metody pod kątem przydatności dla potrzeb armii. Pomimo, iż tylko jeden z nich wypowiada się na temat koni Bauchera entuzjastycznie (major Rousselet, który jeździł na Capitaine, stwierdził ponoć kurtuazyjnie, że koń ten jest dla niego za ostry), już wkrótcedo treningu pod okiem Bauchera trafia około czterdziestu koni z garnizonu paryskiego. Baucher szkoli je wraz z jeźdźcami dwa razy dziennie, a po 26 lekcjach organizuje pokaz dla oficjeli, na którym konie wykonują perfekcyjnie rozmaite ćwiczenia w galopie, cały czas pozostając w idealnym ustawieniu. Zgodnie z późniejszą oceną gen. Decarpentry, tradycyjnie (czyli starymi metodami) taki rezultat można było w tamtych czasach  osiągnąć po treningu rocznym. Baucher zdobywa coraz większy aplauz wśród oficerów. W tym samym czasie w Luneville jego syn Henry prowadzi już szkolenie całych dwóch brygad. Ma być ono zakończone po siedmiu tygodniach wielkim, uroczystym pokazem w obecności samego Księcia Orleanu. Tu jednak szczęśliwa passa Bauchera się kończy. Tydzień przed datą pokazu książę ginie w nieszczęśliwym wypadku, a na jego miejsce powołany zostaje jego brat Książę de Nemours, będący zdecydowanym przeciwnikiem metod Bauchera i wszelkich innowacji swego brata. Baucher zostaje odsunięty od wojska, a jego metody oficjalnie zakazane, choć prywatnie wielu oficerów nadal później je stosuje, ćwicząc swoje własne konie. Rozgoryczony Baucher udaje się (wraz z „Dejean Circus” i swymi wierzchowcami) w podróż po Europie. Wszędzie spotyka się z entuzjastycznym przyjęciem szerokich mas i nieco podejrzliwym profesjonalistów, stopniowo zyskując sobie jednak miano autorytetu w kwestiach nowoczesnego szkolenia koni. Po powrocie do Francji, w roku 1855 Baucher ulega bardzo poważnemu wypadkowi – podczas trenowania młodego konia na cyrkowej arenie spada nań potężny gazowy kandelabr, który przygniata go niemal na śmierć. Rekonwalescencja trwa wiele miesięcy, ale odniesione wtedy obrażenia powodują, że Baucher zaprzestaje z konieczności publicznych występów. Nadal jednak pracuje nad teoretyczną stroną swojej metody, wprowadzając z czasem kolejne modyfikacje. Uważa się powszechnie, iż są one wynikiem utraty pełnej władzy we własnych nogach, choć jest to zapewne dużym uproszczeniem. Baucher jest przecież człowiekiem niezwykle inteligentnym – bacznym obserwatorem i obsesyjnym poszukiwaczem uniwersalnych prawd, który z pewnością nie może być całkowicie głuchy na argumenty swoich przeciwników. Jego„drugi sposób” to rodzaj syntezy wszystkich życiowych doświadczeń w zakresie jeździectwa.

A krytyków swych metod już za życia ma wielu. Louis Seeger, słynny niemiecki jeździec (wywodzący się z tradycji Hiszpańskiej Szkoły Jazdy we Wiedniu) nazywa Bauchera publicznie „grabarzem jazdy klasycznej” i publikuje specjalną broszurę, poświęconą w całości krytyce jego metod[4]. Seeger, który na zaproszenie Bauchera dosiadał jego koni, pisze potem, że poruszają się one bez impulsu, płasko i na przodzie, nieczułe na łydkę jeźdźca i nieprzyjemne do wysiadywania. Brakuje im podstawienia zadu i elastyczności grzbietu. Brakuje im prawdziwego zebrania i prawdziwej giętkości, a najgorszym ich chodem jest kłus. P.A.Aubert twierdzi natomiast, iż Baucher swoimi technikami „ gwałci prawa ciążenia i równowagi” oraz krytykuje jego ideę pokonywania siły siłą, leżącą u podstaw „effet d`ensemble”. Przeciwnikami Bauchera są również wśród słynnych współczesnych wspominany już Książę de Nemours oraz hrabia D`Aure. Ale przeciwko nim – tysiące fanatycznych  zwolenników.

Również i dziś, w erze nowych poszukiwań, „boszeryzm” postrzegany jest bardzo niejednolicie. Nie wdając się w jałowe dyskusje na temat jego zalet bądź wad, uwypuklić trzeba jednak to, co z nowatorskich pomysłów mistrza Bauchera ma niewątpliwy wpływ na współczesne  jeździectwo. Przede wszystkim podkreślić należy w tym miejscu, iż Baucher jako pierwszy chyba zauważa istotną różnicę pomiędzy barokowym typem konia a nowoczesnym koniem wierzchowym wyhodowanym w oparciu o pełną krew angielską. Cechą charakterystyczną koni barokowych było to, iż odznaczały się one dobrą jezdnością oraz łatwością manewrowania, ale kryły mało gruntu, ponieważ szkolono je głównie do indywidualnych pojedynków z bronią białą. W wieku XIX-tym takie potrzeby były już przeżytkiem W jeździectwie na plan pierwszy wysunęły się polowania, jazdy terenowe dla przyjemności i wyścigi, a w wojsku – długie, szybkie przemarsze i szybki, grupowy atak. Wraz ze zmianą zainteresowań przeciętnego użytkownika, na scenę wkroczyły triumfalnie konie pełnej krwi i ich krzyżówki – a więc konie szybkie, wytrzymałe na długi wysiłek i kryjące teren. Konie te, z przyczyn czysto anatomicznych, nie mają takich zdolności zginania nóg tylnich i obniżania zadu, jak ich poprzednicy z XVII i XVIII wieku. Baucher od początku ma pełną świadomość tych ograniczeń i poprzez swoją kontrowersyjną metodę dąży do osiągnięcia zebrania (w sensie podporządkowania woli jeźdźca) bez konieczności sztucznego obniżenia zadu, wpływając tym samym na obraz współczesnego konia ujeżdżeniowego z horyzontalnym grzbietem. Opracowane przez Bauchera ćwiczenia rozciągające i uelastyczniające stosowana są dziś bardzo szeroko przez uznanych profesjonalistów na całym świecie, zwłaszcza przy korekcie lub rehabilitacji koni. Powraca do łask zainteresowanie zapomnianą przez lata pracą z ziemi, a stęp, uważany przez Bauchera za ojca wszystkich chodów, też jest już zupełnie inaczej postrzegany, niż w wieku XIX-tym, kiedy za Guerinierem tak wielki nacisk kładziono na ćwiczenia konia w kłusie. I wreszcie, kończąc nasze dywagacje na temat Francois Bauchera, pamiętać też o nim warto, gdy pełni podziwu oglądamy na czworoboku mistrzowsko wykonane, wymyślone właśnie przez niego, lotne zmiany nogi w galopie co jedno foule…

Liliana Jachimowicz, 2005

Artykuł F. Baucher pochodzi z serwisu Stajnia Liljówka - konie, sport jeździecki, pensjonat dla koni, nauka jazdy konnej, obozy Stęszewko k. Poznania.